Pháo đài Thần Công

Hãy hình dung năm 1946: Hiệp định sơ bộ 6/3, cái tên nhiều người còn nhớ từ giờ lịch sử ở trường, đã được ký. Nhưng theo các bài viết về di tích, tin ấy chưa tới được một trận địa pháo trên đỉnh đồi ở đảo Cát Bà. Theo các bài viết về di tích, trận địa trên cao điểm 177 đã bắn cháy một tàu chiến Pháp. Ngọn đồi ấy là Pháo đài Thần Công, còn gọi là Cao điểm 177 hay Cứ điểm 177. Bạn nên biết điều này trước khi đọc tiếp: pháo đài từng mở đón khách từ năm 2010, nhưng hiện đã đóng với khách và không còn bán vé. Đây là câu chuyện về một nơi bạn chưa thể bước vào.

Pháo đài Thần Công: ngọn đồi chưa kịp nhận tin

Ngọn đồi đã qua tay nhiều người giữ. Pháo đài dựng thời Pháp thuộc, khoảng năm 1942, ở vị trí trọng yếu nơi cửa ngõ biển Đông. Lời kể lưu truyền về di tích nói người dân Cát Bà bị bắt làm khổ sai để xây nó, còn các bộ phận của ba khẩu pháo được người kéo lên đỉnh trên đường ray lắp bánh xe tự tạo, rồi lắp lại trên cao. Năm 1945, sau khi Nhật đảo chính Pháp, nơi đây thành trận địa pháo bờ biển. Sau Cách mạng tháng Tám, quân Nhật rút, một đại đội bộ đội đóng trên đảo tiếp quản pháo đài. Những người dẫn đường ở di tích từng kể: quân Pháp phá kim hoả của các khẩu pháo trước khi rút, và bộ đội đã tự chế kim hoả thay thế để dùng lại pháo. Đến thời kháng chiến chống Mỹ, cao điểm 177 lại thành trận địa phòng không bảo vệ vùng trời Đông Bắc, và trên đồi có thêm một sân bay quân sự để chở người và hàng khi đường biển bị tê liệt.

Khoảng năm 2013, người lên đỉnh đồi còn đi giữa hào đá, những đường hầm mái vòm lớn ăn sâu vào lòng núi, lô cốt và boong-ke bê tông gần như nguyên vẹn. Cạnh nhà truyền thống là một hầm xây hình chữ U, có phòng ăn, bếp, phòng họp, phòng nghỉ, phòng hồi sức, và lối thông gió ra khu sân bay. Hai khẩu pháo đối hải cỡ lớn đặt gần nhau: khẩu số 1 còn khá nguyên, khẩu số 2 mất nhiều bộ phận. Hồi ấy trên đỉnh có cả một quán cà phê đặt cạnh hầm hào, kèm kính viễn vọng. Khi khu di tích còn mở, từ đây người ta ngắm được Bến Bèo, bãi Cát Cò 1 và 2, Áng Thảm, vịnh Cát Bà, xa hơn là vịnh Lan Hạ.

Có một chi tiết đáng nhớ hơn mọi khung cảnh: những khẩu pháo trưng bày ở đây đã hư hỏng nặng, chỉ để trưng bày, và không phải những khẩu trực tiếp chiến đấu. Bạn có thấy lạ không, khi thứ đứng trên đỉnh một pháo đài lại là vật đứng thay? Có lẽ ý nghĩa của nơi này hôm nay không nằm ở sắt thép, mà ở những gì người ta còn kể lại được: sức người kéo pháo lên đồi, chiếc kim hoả tự chế, và một trận địa nổ súng vì tin chưa kịp tới.

Một ngọn đồi đã đi qua tay người Pháp, người Nhật, rồi bộ đội Việt Nam, nay khép cửa với khách. Nếu một ngày được đứng cạnh hai khẩu pháo ấy, bạn sẽ muốn hỏi người dẫn đường câu gì?

Đủ để quyết định đi hay không

Là gì

Di tích quân sự trên đỉnh đồi, còn gọi Cao điểm 177 hay Cứ điểm 177

Ở đâu

Đảo Cát Bà, đặc khu Cát Hải, Hải Phòng

Dựng

Thời Pháp thuộc, khoảng năm 1942

Dấu tích từng thấy

Hai khẩu pháo đối hải (đồ trưng bày, không phải khẩu đã chiến đấu), hào đá, hầm mái vòm, hầm chữ U

Hiện trạng

Đã đóng với khách, không bán vé (từng mở đón khách từ năm 2010)

Tên tiếng Anh

Cannon Fort