Làng cổ Đường Lâm

Hãy hình dung một vùng quê được gọi là "đất hai vua". Tương truyền đây là quê của Phùng Hưng và Ngô Quyền, hai cái tên có lẽ bạn đã gặp trong giờ học lịch sử. Làng cổ Đường Lâm thật ra không phải một ngôi làng mà là cụm năm làng liền kề: Mông Phụ, Đông Sàng, Cam Thịnh, Đoài Giáp và Cam Lâm, thuộc khu vực phường Sơn Tây, Hà Nội. Người ta gọi nơi này là "Làng Việt cổ đá ong", có khi gọi là "bảo tàng sống". Cái tên thứ hai mới đáng để ý: cụm làng được xếp hạng di tích quốc gia năm 2005, vậy mà nhà cổ phần lớn vẫn là nhà ở của các gia đình. Khách đến tham quan phải trả phí, và Ban Quản lý Di tích làng cổ Đường Lâm là đơn vị quản lý.

Đường Lâm: di sản đá ong vẫn có người ở

Thời gian ở đây chồng thành nhiều lớp. Thám sát khảo cổ bước đầu cho rằng nơi này có thể đã có người ở từ thời văn hoá Phùng Nguyên. Vùng này xưa tên là Cam Giá, nghĩa là cây mía, nên ngôi chùa ở thôn Đông Sàng đến giờ vẫn có tên nôm là chùa Mía. Đầu thế kỷ 19, lỵ sở trấn Sơn Tây đặt ở đây. Mông Phụ là quê của thám hoa Giang Văn Minh, người đi sứ nhà Minh và bị giết vì đối đáp cứng cỏi. Tên xã Đường Lâm thì chỉ có từ năm 1964, khi xã Phùng Hưng đổi tên.

Ở Mông Phụ, cổng làng là một ngôi nhà hai mái lợp ngói ta, trên là nhà, dưới là cổng. Cổng dựng từ thời Lê, đứng cạnh cây đa và rặng duối, nhìn ra cánh đồng và ao sen, và từng được tu bổ trong khoảng 2007–2012 dưới sự hướng dẫn của kiến trúc sư Nhật Bản Ejima Akiyoshi. Đường làng tỏa ra từ đình theo hình xương cá, những ngõ nhỏ lát gạch đỏ nằm giữa hai bức tường đá ong. Toà đại đình Mông Phụ dựng trên sàn gỗ nâng khỏi mặt đất, không xây tường, chỉ quây bằng hàng lan can con tiện, mang dấu ấn nhà sàn Việt – Mường. Theo lời các cụ trong làng, đình nằm trên thế đầu rồng, còn hai giếng cổ hai bên là hai mắt rồng. Trong đình có bức chạm "Lão long huấn tử" (rồng già dạy con) và 17 đạo sắc phong. Sang Đông Sàng là chùa Mía với 287 pho tượng, trong đó có 6 tượng đồng. Lối vào nơi thờ làm thấp, ai bước vào cũng phải cúi mình.

Vậy một di sản như thế còn ý nghĩa gì hôm nay? Hãy nhìn viên đá ong: khi còn dưới đất thì mềm, càng dầm nắng mưa lại càng rắn. Nhà ở đây phần nhiều là nhà năm gian, cột kèo bằng gỗ mít, gỗ xoan, trong sân thường có chum tương nhà làm. Đình Mông Phụ vẫn là nơi làng làm lễ. Giữ di sản ở đây là việc của cả người đang sống: dự án tu bổ một số công trình của làng, có thợ mộc, nhà nghiên cứu Việt Nam cùng chuyên gia Nhật Bản tham gia, đã nhận Giải thưởng Bảo tồn Di sản Văn hoá châu Á – Thái Bình Dương của UNESCO năm 2013. Cũng có thứ không giữ được: Văn Miếu tỉnh Sơn Tây, dời về đất Mông Phụ năm 1847, đã bị phá trong kháng chiến chống Pháp, và công trình bạn thấy hôm nay là bản phục dựng năm 2012. Bạn có tò mò muốn biết sống ngay trong một di tích quốc gia là như thế nào không?

Dòng thời gian

1. 1847dời về đất Mông Phụ năm 1847
2. 1964Tên xã Đường Lâm thì chỉ có từ năm 1964
3. 2005Di tích quốc gia năm 2005
4. 2012công trình bạn thấy hôm nay là bản phục dựng năm 2012
5. 2013Thái Bình Dương của UNESCO năm 2013

Đủ để quyết định đi hay không

Nơi này là gì

Cụm năm làng cổ liền kề: Mông Phụ, Đông Sàng, Cam Thịnh, Đoài Giáp, Cam Lâm

Ở đâu

Khu vực phường Sơn Tây, Hà Nội

Xếp hạng

Di tích quốc gia năm 2005

Đáng xem

Cổng làng Mông Phụ, đình Mông Phụ, chùa Mía, ngõ tường đá ong

Vào thăm

Có thu phí tham quan; Ban Quản lý Di tích làng cổ Đường Lâm quản lý

Mùa hội

Tháng Giêng âm lịch