Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam

Hãy hình dung một cô bé tám tuổi ngồi trên chiếc ghế mây, hai tay đặt lên đùi, nhìn thẳng vào người vẽ mình — và bức chân dung ấy được vẽ từ năm 1943. Cô bé có thật: bà Nguyễn Minh Thúy, sinh năm 1935, cháu họ của hoạ sĩ Trần Văn Cẩn. Bạn có tò mò cô bé ấy về sau ra sao không? Bà đi dạy học, làm nhà giáo, và sống tới năm 2024. Bức tranh thì đi xa hơn: năm 2004 một chuyên gia người Úc, bà Caroline Fry, được mời sang phục chế nó; nhạc sĩ Paul Zetter viết riêng cho nó một khúc minuet. Hôm nay "Em Thúy" là một trong chín Bảo vật quốc gia treo trong ngôi nhà này.

Em Thúy vẫn tám tuổi

Ngôi nhà thì có một đời trước đó, và đó là phần ít ai đoán ra. Người Pháp dựng nó làm chỗ ăn ở cho con gái các quan chức Pháp từ khắp Đông Dương về Hà Nội trọ học. Năm 1962 Nhà nước giao lại cho Bộ Văn hoá để sửa thành nơi sưu tầm, lưu giữ và trưng bày tác phẩm nghệ thuật — và trong lần sửa ấy, một toà nhà kiểu châu Âu được gắn thêm những chi tiết trang trí lấy từ đình làng Việt Nam. Năm 1966 nó mở cửa đón khách. Nếu bạn từng đứng ở Văn Miếu – Quốc Tử Giám, nơi này ở ngay phía sau, đối diện.

Bên trong, phần trưng bày trải trên ba tầng, đi từ mỹ thuật tiền sử – sơ sử, qua các thế kỷ 11 đến 19, tới mỹ thuật thế kỷ 20 và hôm nay, cùng hai mảng riêng cho mỹ thuật dân gian và mỹ thuật ứng dụng truyền thống; sưu tập gốm nằm dưới tầng hầm nhà B. Thứ khiến người ta đứng lại lâu nhất thường không phải tranh: pho tượng Phật Bà Quan Âm từ chùa Hội Hạ, phong cách thế kỷ 16, gỗ ghép, cao hơn ba mét, nặng chừng ba tấn, bốn mươi hai cánh tay, ngồi trên toà sen do quỷ đội lên từ biển Nam Hải. Chín Bảo vật quốc gia ở đây còn có "Kết nạp Đảng ở Điện Biên Phủ" của Nguyễn Sáng, "Gióng" của Nguyễn Tư Nghiêm, tấm bình phong sơn mài của Nguyễn Gia Trí và bộ cánh cửa chạm rồng chùa Keo.

Và đây là điều dễ bỏ qua nhất: nơi này chưa bao giờ chỉ là một toà nhà để ngắm. Nó vẫn đang làm việc của nó — nghiên cứu, sưu tầm, kiểm kê, bảo quản. Một phòng phục chế lập từ năm 1972, nâng thành trung tâm bảo quản và tu sửa tác phẩm năm 2006, đến nay còn nhận chữa hiện vật cho những nơi khác: Dinh Thống Nhất, Khu di tích Phủ Chủ tịch, bảo tàng ở Quảng Ninh, ở TP.HCM. Trong gần 21.000 hiện vật thuộc bảo tàng, chỉ khoảng hai nghìn được bày ra ánh sáng; phần còn lại nằm trong kho ở cơ sở thứ hai bên Hoàng Cầu – Ô Chợ Dừa, nơi không mở cho khách tham quan. Tầng ba dành một khoảng cho trẻ em ngồi vẽ. Vậy thì một bộ sưu tập quốc gia rốt cuộc là gì — những gì được treo lên tường, hay cả những gì đang được giữ và chữa lành ở nơi bạn không nhìn thấy?

Đủ để quyết định đi hay không

Nơi này là gì

Bảo tàng mỹ thuật cấp quốc gia, ở 66 Nguyễn Thái Học, Hà Nội

Mở cửa đón khách từ

1966; toà nhà được giao và cải tạo từ 1962, nguyên là nơi trọ học thời Pháp

Đáng xem nhất

9 Bảo vật quốc gia, trong đó có "Em Thúy" và tượng Quan Âm chùa Hội Hạ 42 tay

Trưng bày

Ba tầng, từ tiền sử tới mỹ thuật hôm nay; sưu tập gốm ở tầng hầm nhà B

Dễ tìm nhờ

Nằm đối diện phía sau Văn Miếu – Quốc Tử Giám

Vé

Có bán vé, ở mức vài chục nghìn đồng; có thuyết minh tự động bằng nhiều thứ tiếng