Hoàng thành Thăng Long

Hãy hình dung một khoảnh đất giữa Hà Nội, bốn phía là bốn con phố, và bên trong nó có một đường thẳng. Người xưa gọi đó là trục thần đạo, hay trục chính tâm. Từ nam lên bắc, đường thẳng ấy xâu chuỗi Cột cờ Hà Nội, Đoan Môn, nền điện Kính Thiên, Hậu Lâu, rồi Bắc Môn. Nhưng thứ khiến người ta khựng lại là một toà nhà mái bằng dựng năm 1967, giữa những ngày máy bay Mỹ ném bom Hà Nội: nhà D67 nằm đúng trên đường thẳng đó.

Thế kỷ 15 và thế kỷ 20, cách nhau vài chục mét

Bạn đã gặp nơi này rồi, có thể không nhớ. Chiếu dời đô của Lý Công Uẩn — bài học Ngữ văn lớp 8 — bàn về một vùng đất "ở giữa khu vực trời đất", và vùng đất ấy chính là chỗ này. Năm 1428, Lê Thái Tổ dựng điện Kính Thiên tại đây, chồng lên nền công trình thời Lý và Trần. Cuối thế kỷ 19, người Pháp phá kiến trúc gỗ của điện. Nên hôm nay không có cung điện nào để ngắm. Có thứ khác.

Ở Đoan Môn — cổng nam vào Cấm thành, năm cổng vòm, cổng giữa lớn nhất và xưa chỉ dành cho vua — hãy nhìn xuống trước khi nhìn lên. Giữa lòng cổng là hố khai quật mở từ năm 1999: sâu 1,2 mét là nền gạch thời Lê; sâu 1,9 mét là một con đường lát gạch thời Trần còn nguyên hoa văn hoa chanh. Bạn đứng cách lối đi ấy chưa đầy hai mét — hai mét thẳng đứng. Đi tiếp lên bắc là thềm rồng đá tạc năm 1467, rồng đầu ngẩng, mắt tròn lồi, thân uốn nhiều khúc. Toà nhà hai tầng người Pháp dựng năm 1886 ngay trên nền điện đã được hạ giải năm 2025; các nhà khảo cổ tìm được 30 trong 36 móng cột của chính điện. Móng lớn nhất là 81 lớp đất đầm chồng lên nhau, sâu chừng bốn mét — để đỡ một cây cột.

Đầu bắc, Bắc Môn xây năm 1805 còn nguyên hai vết đạn đại bác pháo hạm Pháp bắn từ sông Hồng năm 1882, lõm sâu chừng 20 phân. Trên vọng lâu thờ hai Tổng đốc Nguyễn Tri Phương và Hoàng Diệu, hai người tuẫn tiết khi không giữ được thành; người dân vẫn tới thắp hương. Cách đó vài chục mét, sau bức tường dày 0,6 mét và hai lớp cửa bọc thép của nhà D67, là phòng làm việc của Đại tướng Võ Nguyên Giáp và phòng họp của Bộ Chính trị. Còn ở khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu, mười ba thế kỷ nằm chồng lên nhau tại chỗ, từ thành Đại La thế kỷ 7 đến thành Hà Nội thế kỷ 19, với ngói trang trí rồng năm móng chỉ dành cho hoàng đế và gốm sứ nhập từ Trung Á, Trung Quốc, Nhật Bản — dấu tích của một kinh đô có giao thương, không chỉ một pháo đài. Nếu một khoảnh đất được dùng đi dùng lại suốt mười ba thế kỷ cho cùng một việc, thì di sản ở đây là mấy viên gạch cũ, hay chính cái thói quen chưa dứt ấy? Đứng giữa trục chính tâm, giữa nền điện của vua Lê và căn phòng họp năm 1967, câu hỏi đó dễ trả lời hơn nhiều.

Dòng thời gian

1. 1428Điện Kính Thiên 1428
2. 1467Thềm rồng đá tạc năm 1467
3. 1805Bắc Môn 1805
4. 1812Cột cờ hoàn thành 1812
5. 1821Hậu Lâu 1821
6. 1967nhà D67 năm 1967
7. 1999lòng cổng là hố khai quật mở từ năm 1999: sâu 1
8. 2010di sản văn hoá thế giới UNESCO ghi danh năm 2010

Đủ để quyết định đi hay không

Là gì

Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long xưa; di sản văn hoá thế giới UNESCO ghi danh năm 2010

Cổng chính

19C Hoàng Diệu, Hà Nội. Khu di sản nằm giữa bốn phố Điện Biên Phủ, Nguyễn Tri Phương, Phan Đình Phùng, Hoàng Diệu

Các mốc dựng

Điện Kính Thiên 1428; Bắc Môn 1805; Cột cờ hoàn thành 1812; Hậu Lâu 1821; nhà D67 năm 1967

Đáng xem nhất

Thềm rồng đá tạc năm 1467; hố khai quật trong lòng Đoan Môn; nhà và hầm D67; khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu

Vé

Có bán vé tại chỗ và trực tuyến; tour đêm bán vé riêng

Nhịp

Mở ban ngày hằng ngày. Tour đêm chỉ tổ chức tối cuối tuần và phải đặt trước