Chùa Một Cột

Đó là Chùa Một Cột, ở phường Ba Đình, nằm trong quần thể Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cùng Khuê Văn Các ở Văn Miếu, nơi này thường được coi là biểu tượng của Thăng Long – Hà Nội. Cái tên dân gian thật ra gọi chung hai phần: Liên Hoa Đài, tức gian thờ bằng gỗ trên đầu cột, và chùa Diên Hựu cách đó chừng mười mét. Diên Hựu nghĩa là phúc lành dài lâu.

Ngôi chùa trên đồng xu, dựng lại từ một tấm ảnh

Sử cũ chép năm 1049, đời vua Lý Thái Tông, chùa được dựng sau một giấc mộng: vua thấy Phật Quan Âm ngồi trên toà sen dắt mình lên toà. Có người cho đó là điềm không lành. Nhà sư Thiền Tuệ khuyên vua dựng một cột đá, đặt toà sen của Phật lên trên như trong mộng, rồi cho các sư đi vòng quanh tụng kinh cầu vua sống lâu. Khi ấy chùa nằm trong vườn cảnh hoàng gia phía tây Hoàng thành Thăng Long. Năm 1105, vua Lý Nhân Tông cho vét hồ Linh Chiểu quanh đài, bắc cầu vồng, dựng hai ngọn tháp trước sân. Dấu tích kiến trúc thời Lý ấy nay gần như không còn.

Thứ đang đứng đó hôm nay cũng không hẳn là công trình thời Lý. Năm 1884, một người Pháp đến thăm còn tả gian nhà trên cột trông như tổ chim. Chùa bị đặt thuốc nổ năm 1954, trước khi quân Pháp rút, và Liên Hoa Đài bị phá từ mặt sàn trở lên. Cột đá không đổ, chỉ hơi nghiêng. Pho tượng Quan Âm văng ra ngoài, ngồi ngay gần đó. Ngày đầu năm 1955, việc dựng lại bắt đầu. Nguyễn Bá Lăng, khi ấy là chuyên viên Sở Bảo tồn Cổ tích, lập hoạ đồ và dựng lại theo ảnh chụp cũ của Trường Viễn Đông Bác cổ. Báo Nhân Dân đưa tin: sau 62 ngày, chùa đã làm lại xong.

Vậy đến đây, bạn sẽ thấy gì? Một cột đá hình trụ đường kính khoảng 1,2 m đứng giữa ao vuông, quanh ao là lan can gạch sành tráng men xanh. Trên đầu cột có những thanh gỗ cong đỡ lấy gian đài vuông, mái ngói uốn cong ở bốn góc, trên nóc đắp hai rồng chầu mặt nguyệt. Nhìn cả khối, bạn sẽ thấy nó giống một đoá sen vươn lên khỏi mặt nước. Theo KTS Nguyễn Bá Lăng, cột đá có thể còn từ thời Lý, còn phần đài từ mặt sàn trở lên là bản dựng lại năm 1955. Phần đài đã được làm lại từ một tấm ảnh, vậy nơi này còn là di sản không? Chính hình dáng ấy đã được xếp hạng Di tích lịch sử – kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia năm 1962, ngay trong đợt đầu tiên. Về sau nó được in lên đồng xu, và ở những nơi khác người ta dựng nhiều bản mô phỏng, như “Thiên Nam đệ nhất trụ” ở Thủ Đức.

Dòng thời gian

1. 1049Sử cũ chép năm 1049
2. 1954Chùa bị đặt thuốc nổ năm 1954
3. 1955Ngày đầu năm 1955
4. 1958cây bồ đề tặng năm 1958
5. 1962kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia năm 1962

Đủ để quyết định đi hay không

Là gì

Đài thờ Quan Âm trên một cột đá giữa ao vuông, cạnh chùa Diên Hựu

Khởi dựng

Sử cũ chép năm 1049, thời Lý

Diện mạo hôm nay

Phần đài dựng lại năm 1955 theo ảnh chụp cũ; theo KTS Nguyễn Bá Lăng, cột đá có thể còn từ thời Lý

Đáng xem

Cột đá giữa ao, đài gỗ hình hoa sen, chùa Diên Hựu, cây bồ đề tặng năm 1958

Xếp hạng

Di tích lịch sử – kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, năm 1962

Địa chỉ

Phố Chùa Một Cột, phường Ba Đình, Hà Nội, trong quần thể Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh