Ngôi nhà Di sản 87 Mã Mây

Hãy hình dung căn nhà ống quen thuộc của phố cổ Hà Nội, mặt tiền hẹp và thân nhà sâu hun hút, rồi bước vào và thấy nó không tối dần mà cứ mở ra từng khoảng sân. Đó là Ngôi nhà Di sản 87 Mã Mây: một căn nhà vừa ở vừa buôn bán, dựng từ thế kỷ XIX, được xếp hạng di tích quốc gia năm 2004. Hôm nay nhà mở cửa đón khách tham quan, có thu phí vào cửa.

Nhà ống hẹp, vì sao vẫn thoáng và sáng?

Mặt tiền chỉ rộng 5 mét, thân nhà dài 28 mét, và phía sau rộng hơn phía trước một mét. Dân gian gọi kiểu đất ấy là đất 'nở hậu' và tin nó mang phúc lộc về sau. Bạn đi vào theo đúng thứ tự ngôi nhà từng được sống. Lớp ngoài giáp phố là chỗ bán hàng: cửa chính là cửa bức bàn có then cài, hai bên là cửa sổ lùa bằng ván gỗ đặc tháo ra được, trên cao là dải con tiện gỗ chạy suốt mặt tiền. Cầu thang gỗ đưa lên gian tiếp khách, còn gian thờ nằm ngay cạnh đầu cầu thang. Qua sân khô, chỗ gia chủ xưa bày chậu cây cảnh, là lớp nhà thứ hai. Tầng dưới là kho hàng và chỗ người giúp việc. Tầng trên là phòng ngủ của chủ nhà, cửa khắc hình tứ quý, mái hiên trước làm kiểu vì vỏ cua chạm văn thực vật mềm mại. Hiên trước là chỗ gia chủ từng uống trà, chơi cờ tướng, còn hiên sau từng là sân phơi thuốc bắc. Tiếp theo là sân nước, một phần là bếp, phần còn lại là bể chứa nước mưa và chỗ giặt giũ. Lớp trong cùng là khu phụ. Trên tầng hai còn có một gian giữa mang cái tên đáng nhớ: 'phòng tiếp cố nhân'.

Căn nhà bạn thấy hôm nay là kết quả của một lựa chọn. Trước năm 1945, một gia chủ buôn gạo sống ở đây. Sau năm 1945, một thương gia người Hoa bán thuốc bắc mua lại nhà để vừa ở vừa buôn bán. Từ năm 1954 đến năm 1999, năm gia đình được bố trí sống chung trong nhà. Năm 1999, trong khuôn khổ hợp tác bảo tồn phố cổ giữa Hà Nội và thành phố Toulouse (Pháp), nhà được trùng tu. Người ta phá khối nhà ba tầng xây thêm phía sau cùng những vách ngăn thêm vào qua nhiều năm để trả nhà về bố cục gốc, rồi mở cửa đón khách. Sau lần cải tạo thí điểm trong dự án bảo tồn phố cổ, nhà trở thành ngôi nhà mẫu truyền thống của khu phố cổ Hà Nội. Báo chí gọi nơi này là một 'bảo tàng sống' về nếp sống, văn hoá và kiến trúc Hà Nội xưa.

Nếu bạn từng sống trong một căn nhà ống, bạn có biết gió và ánh sáng của nó vào từ đâu không? Ở đây câu trả lời nằm ngay giữa nhà. Nhờ hai khoảng sân xen giữa các lớp, một căn nhà hẹp thế này vẫn thông gió và lấy sáng rất tốt. Tường hồi giáp hai nhà bên xây giật ba cấp, vừa để trang trí vừa chống cháy lan và chống thấm. Tường bao bằng gạch đặc đúc thủ công, xây bằng vữa vôi trộn cát, không dùng xi măng. Mái dốc hai phía lợp hai lớp ngói ta. Ngôi nhà cũng chưa thôi làm việc của nó: nhà thường có hoạt động văn hoá vào dịp lễ Tết, như trình diễn nghệ thuật dân gian, giới thiệu phong tục Tết, trưng bày nghề thủ công, thưởng trà, viết thư pháp. Rồi bạn bước ra lại phố Mã Mây và nhìn những mặt tiền hẹp hai bên. Sau những cánh cửa kia, còn bao nhiêu khoảng sân?

Đủ để quyết định đi hay không

Nơi này là gì

Nhà ống vừa ở vừa buôn bán, dựng từ thế kỷ XIX; ngôi nhà mẫu truyền thống của khu phố cổ Hà Nội

Di tích

Xếp hạng di tích quốc gia năm 2004

Đáng xem nhất

Sân khô, sân nước và mái hiên vì vỏ cua trên tầng hai

Vào cửa

Có thu phí vào cửa

Địa chỉ

87 Mã Mây, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội

Tên phố

Mã Mây ghép từ tên hai phố cũ: Hàng Mã và Hàng Mây