Vạn An Thạnh

Làng quê trồng lúa có đình. Làng biển có vạn. Vạn An Thạnh dựng năm 1781, là vạn có niên đại sớm nhất trên đảo Phú Quý, và là di tích quốc gia từ năm 1996. Vạn quay hướng Nam, nhìn thẳng ra biển, nằm dưới những hàng dừa. Chính điện, Võ ca và nhà Tiền hiền xếp theo hình chữ Tam, trước và sau chính điện đều có sân rộng để dân làng vui chơi và xem hát bội ngày lễ. Ở đây có thờ Thành hoàng, nhưng chỉ là thờ phụ. Vị thần chính của vạn là Thần Nam Hải, tức cá Ông.

Ngôi đình làng biển vẫn chịu tang cá voi

Bạn có tò mò một làng phải chờ vị thần của mình bao lâu không? Ở đây là sáu mươi năm. Dựng vạn rồi mà chưa có cá Ông nào dạt vào, mãi tới năm 1841, cũng lại là một năm Tân Sửu, con cá Ông đầu tiên mới chết dạt lên bãi cát trước vạn. Làng an táng long trọng và gọi là Vị Cố. Trên khám thờ vẫn còn bức thần chủ thờ Vị Cố, ghi năm Tân Sửu, rằm tháng Mười, và ngày giỗ Vị Cố thành ngày giỗ của cả vạn. Theo tục ở đây, ai phát hiện cá Ông dạt bờ trước tiên thì đứng làm chủ tang, chịu tang ba năm như con trưởng, mặc đồ đỏ, bịt khăn tang đỏ. Theo lời người giữ vạn, đó là vì đỏ là màu tang của vua chúa. Hai đến ba năm sau, tuỳ cỡ, làng bốc cốt và đưa lên thờ trong Tẩm.

Vạn đang thờ và giữ hàng chục bộ xương cá Ông và rùa da. Trong nhà trưng bày, bộ xương cá nhà táng, một loài cá voi có răng, chiếm giữa gian: 50 đốt sống, 30 đôi răng ở hàm dưới, còn hàm trên không có chiếc răng nào. Mấy bộ xương cá heo, cá ông Chuông bày quanh. Theo người giữ vạn, cách bày ấy tái hiện cảnh cá heo bơi theo cá voi dưới biển. Các bộ xương do Viện Hải dương học Nha Trang phục dựng. Nhà trưng bày xây xong năm 2010. Vì nhà trưng bày ở vạn Thủy Tú, Phan Thiết quá chật cho đội chèo bả trạo, nhà ở đây được làm rộng hơn để lễ hội diễn ngay bên trong, giữa những bộ xương.

Nghe như chuyện trong sách cũ? Năm 2016, Ban quản lý di tích Vạn An Thạnh cùng chính quyền và người dân vẫn đưa một xác cá voi vào vịnh Triều Dương an táng. Trong lễ tế Thu, ngư dân đưa ghe thuyền, cờ trống ra khơi rước “ông Sanh”, tức cá Ông còn sống, về vạn chứng kiến lễ tế. Người đảo đi làm ăn xa vẫn về vạn vào các dịp lễ. “Thấy Ông vào làng như vàng vào tủ”, câu dân gian của ngư dân nói vậy. Khi một làng biển hôm nay vẫn còn chịu tang một con cá voi, bạn có muốn tận mắt thấy điều gì đã giữ họ gắn với biển suốt ngần ấy năm không?

Dòng thời gian

1. 1781Vạn An Thạnh dựng năm 1781
2. 1841mãi tới năm 1841
3. 1996di tích quốc gia từ năm 1996
4. 2010Nhà trưng bày xây xong năm 2010

Đủ để quyết định đi hay không

Là gì

Vạn, nơi thờ cá Ông (Thần Nam Hải) của làng biển, tương đương đình làng

Dựng năm

1781, năm Tân Sửu

Xếp hạng

Di tích quốc gia từ năm 1996

Đáng xem nhất

Bộ xương cá nhà táng giữa nhà trưng bày; bức thần chủ thờ Vị Cố

Vào thăm

Vẫn là nơi thờ tự đang hoạt động; cổng thường khoá, gọi số trên cổng để người trông vạn ra mở

Địa chỉ

Thôn Triều Dương, đặc khu Phú Quý, tỉnh Lâm Đồng