Hội quán Quảng Đông

Hãy hình dung bạn đang đi bộ trên một con phố cổ ở Hội An, giữa những mái ngói thấp, thì gặp một cánh cổng rộng hơn hẳn những căn nhà bên cạnh, trên biển có bốn chữ Hán: 廣肇會館 — Quảng Triệu hội quán. Nhiều người đi ngang gọi đó là chùa. Bên trong không thờ Phật, và nơi này chưa bao giờ là chùa. Nếu bạn từng thấy một toà nhà cùng tên ở phố Hàng Buồm giữa Hà Nội, hay ở Cần Thơ ngay đối diện Bến Ninh Kiều, thì đúng vậy: cái tên ấy không phải của riêng Hội An. Đó là tên một cộng đồng, và cộng đồng ấy dựng nhà chung ở nhiều nơi họ đặt chân tới.

Không phải chùa, và chưa thành bảo tàng

Hội quán này dựng năm 1885, do một nhóm thương gia người Hoa bang Quảng Đông ở Hội An đứng ra làm — mười sáu người, đủ tên trong sổ. Trên xà cò còn khắc niên đại 1884. Ban đầu, vị đứng giữa gian thờ là Thiên Hậu Thánh Mẫu, vị thần người đi biển cầu khấn trước khi ra khơi; về sau gian giữa chuyển sang thờ Quan Công cùng các vị tiền hiền của bang, tức những người đầu tiên tới đây và mở đường cho cả cộng đồng. Bạn có tò mò điều gì xảy ra với vị thần cũ khi một cộng đồng đổi người đứng giữa nhà mình không? Bà không bị đưa đi. Thiên Hậu vẫn có ban thờ riêng, ở phía bên trái Quan Công.

Thứ đáng đứng lại lâu nhất ở đây lại không nằm trên bàn thờ mà nằm ngoài trời: hai đài phun nước hình rồng bằng gốm. Một con ở sân giữa, một con lớn hơn ở sân sau. Đi từ cổng vào, bạn gặp con thứ nhất trước, và phải đi hết chiều sâu của ngôi nhà mới gặp con thứ hai. Người vào hội quán thường chỉ ngắm các gian thờ nối nhau rồi quay ra, nên hai khoảng sân là phần dễ bị bỏ qua nhất.

Và đây là chỗ khiến nơi này khác một hiện vật đặt trong tủ kính: hội quán vẫn đang làm việc của nó. Ban trị sự của cộng đồng vẫn còn, vẫn có người đứng tên trông coi. Mỗi năm đến ngày 16 tháng Giêng âm lịch, hội quán có lễ riêng của mình — giỗ tổ tiền hiền — và người trong cộng đồng lẫn khách ghé vào đều thắp được nén hương. Vào bên trong thì có thu phí, dùng chung vé tham quan Khu phố cổ chứ không bán vé riêng; còn đứng ngoài Trần Phú ngắm mặt tiền thì không mất gì. Một cộng đồng dời vị thần cũ sang bên mà không bỏ bà, rồi vẫn tự lo hương khói cho ngôi nhà chung ấy cho đến hôm nay — bạn có muốn nhìn một di sản trong lúc nó vẫn còn đang được dùng không?

Đủ để quyết định đi hay không

Là gì

Hội quán của cộng đồng người Hoa bang Quảng Đông — nhà chung kiêm nơi thờ tự, không phải chùa

Ở đâu

176 Trần Phú, Hội An, Đà Nẵng

Dựng năm

1885; xà cò khắc niên đại 1884

Thờ ai

Quan Công ở gian giữa, Thiên Hậu Thánh Mẫu bên trái, cùng các vị tiền hiền của bang

Đáng xem nhất

Hai đài phun nước rồng bằng gốm: một ở sân giữa, một lớn hơn ở sân sau

Vào cửa

Có thu phí, dùng vé chung Khu phố cổ; ngắm mặt tiền từ ngoài phố thì không cần vé