Hội quán Phúc Kiến

Hãy hình dung bạn dừng lại trước một cánh cổng lợp ngói ống tráng men xanh lục, con giống cách điệu chạy trên bảy tầng mái dài ngắn so le. Trên cao có một tam quan thu nhỏ, tượng thần mặt trời và thần mặt trăng đứng hai bên bốn chữ đá: Kim Sơn Tự. Nhưng đây không phải một ngôi chùa mang tên đó. Đây là hội quán của người Phước Kiến ở Hội An, và cái tên trên cổng là tên của nơi từng đứng trên mảnh đất này trước nó.

Hội quán vẫn còn người trở về

Năm 1697, những thương nhân người Phước Kiến mua lại nền chùa cũ ấy và dựng lên chỗ hội họp của mình, vẫn giữ tên Kim Sơn Tự. Đến năm 1757, bang Phúc Kiến tu bổ lớn, thay tranh tre bằng gạch ngói và đổi tên thành Phước Kiến Hội quán. Chính điện thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu, vị thần cứu giúp người làm ăn trên biển; phía trước có bàn thờ Phật Quan Âm, xéo phía sau là Thiên Lý Nhãn và Thuận Phong Nhĩ. Hậu điện thờ Lục Tánh — sáu vị tiền nhân người Phước Kiến khởi nghĩa phản Thanh phục Minh rồi thất bại — cùng Thần Tài, ba bà Chúa sanh thai và mười hai bà Mụ. Bạn có tò mò một cộng đồng sống bằng đường biển cách đây hơn ba trăm năm cầu những gì không? Ở đây, thần sông nước, thần tiền của và thần con cái đứng cạnh nhau trong cùng một khuôn viên: vừa cầu buôn bán, vừa cầu con.

Từ mặt đường vào tới chính điện phải qua ba cái sân. Cổng ngoài, rồi sân thấp với hồ nước tạo hình bông mai, năm con cá chép ngửa cổ phun nước trên nền mặt trời; lên tam cấp, qua sân trước tam quan, qua tam quan, tới sân trong. Trên tường ngoài tiền điện, hai bức phù điêu kể thẳng hai câu chuyện gốc của nơi này: sáu vị tiền hiền đang tấn công kinh thành, và bà Thiên Hậu đi cứu một con tàu đắm. Cửa lớn hai cánh gỗ lim dày và nặng, đề bốn chữ mà bạn đã gặp ở nhiều cổng làng và bàn thờ: Quốc thái, dân an. Bên trái các bàn thờ chính điện đặt mô hình một chiếc thuyền buôn dài chừng hai mét. Ở sân trước hậu điện, che trên hồ cá cảnh là con rồng khổng lồ uốn khúc đắp bằng xi măng, vảy và chi tiết ghép bằng mảnh chén bát và thuỷ tinh mài dũa. Tám mươi sáu cây cột không chôn xuống đất mà đặt trên chân đá tảng; nền hội quán xây cao, nên lụt phố Hội khó lên tới khu thờ tự.

Hơn ba trăm năm sau, nơi này vẫn làm đúng ba việc nó sinh ra để làm: thờ thần, thờ tiền hiền của bang, và làm chỗ hội họp đồng hương. Có ban trị sự điều hành, có người trông coi thường xuyên, việc thờ cúng không đứt quãng; con cháu bang Phước Kiến làm ăn xa, kể cả ở nước ngoài, vẫn gửi tiền về góp tu bổ. Giữa tháng Hai âm lịch, hàng nghìn người từ nhiều tỉnh thành trở về cúng tiền hiền: chiều hôm trước giăng đèn kết hoa từ cổng vào chính điện, sáng hôm sau tế lễ với phẩm vật truyền thống Phước Kiến, tối có múa lân sư tử. Tết Nguyên tiêu ở Hội An, một trong bốn dịp lễ của hội quán, nay đã nằm trong danh mục di sản văn hoá phi vật thể quốc gia. Vào cửa có thu phí, đi bằng vé tham quan khu phố cổ. Vậy bạn muốn gặp nơi này lúc nào — một buổi vắng, khi ba cái sân chỉ có bạn và người trông coi, hay một ngày lễ khi sân chật kín con cháu của những người đã dựng nó?

Đủ để quyết định đi hay không

Là gì

Hội quán của người Phước Kiến ở Hội An, đồng thời là nơi thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu; tên chữ Phước Kiến Hội quán – Kim Sơn Tự

Dựng năm

1697, khi đó mang tên Kim Sơn Tự; tu bổ lớn và đổi tên năm 1757

Xếp hạng

Di tích lịch sử – văn hoá cấp quốc gia, xếp hạng năm 1990

Đáng xem nhất

Tam quan bảy tầng mái, hai bức phù điêu ngoài tiền điện, mô hình thuyền buôn trong chính điện, con rồng ghép mảnh chén bát ở sân sau

Bốn dịp lễ trong năm

Nguyên tiêu rằm tháng Giêng; vía Bà Mụ và vía Lục Tánh tháng Hai; vía Thiên Hậu tháng Ba — đều tính theo âm lịch

Vào cửa

Có thu phí; hội quán nằm trong các điểm chọn được bằng vé tham quan khu phố cổ