Phố cổ Hội An

Hãy lấy tờ hai mươi nghìn trong ví ra và nhìn kỹ: có một cây cầu nhỏ lợp mái, cong như một nét bút. Cây cầu đó có thật. Nó tên là Chùa Cầu, do thương nhân Nhật dựng khoảng đầu thế kỷ 17, và chiều nay bạn có thể đi bộ qua nó — hàng rào công trường đã tháo, sau gần hai năm trùng tu kết thúc năm 2024.

Hội An: một di sản còn đang đi làm

Nhưng Hội An không phải cây cầu ấy. Nó cũng không phải một ngôi nhà hay một cái cổng có người soát vé. Hội An là cả một khu phố ở hạ lưu sông Thu Bồn — nên nó không có số nhà, không có giờ đóng cửa, và không có một điểm ghim nào trên bản đồ đại diện nổi cho nó. Vùng lõi di sản chỉ khoảng ba mươi héc-ta, chưa tới một phần ba cây số vuông, đi bộ hết trong một buổi. Trong khoảnh đất nhỏ đó có 1.107 công trình nằm trong diện bảo vệ. Mật độ ấy mới là chỗ khác thường của Hội An, chứ không phải một công trình nào riêng lẻ. UNESCO ghi danh nơi này là Di sản văn hoá thế giới cuối năm 1999; đến năm 2009, Việt Nam xếp hạng nó là di tích quốc gia đặc biệt ngay trong đợt đầu tiên, cùng Hoàng thành Thăng Long, cố đô Huế, khu đền tháp Mỹ Sơn và vịnh Hạ Long.

Một khu phố được ghi danh rồi thì sống bằng gì? Bạn có bao giờ tò mò tấm vé mình mua ở cổng đi về đâu không? Ở Hội An, nó quay lại chính những mái ngói bạn vừa đi qua. Hơn một nửa doanh thu vé, tuỳ nguồn thu và từng giai đoạn, được dành cho việc tu bổ di tích — và phần đáng chú ý nhất là khoản chi cho nhà cổ thuộc sở hữu tư nhân, nơi ngân sách gánh một phần lớn chi phí trùng tu, có trường hợp gánh toàn bộ. Người ta gọi cơ chế đó là lấy di tích nuôi di tích. Cũng vì phải sống chung với hơn một nghìn mái nhà cũ, phố này đã đi bộ hơn hai mươi năm: ô tô bốn bánh không vào cả ngày, kể cả lễ Tết; xe máy dừng ngoài rìa trong phần lớn quãng thời gian phố mở cho khách; còn người sống bên trong có một khoảng giữa ngày để chạy xe về nhà.

Giữ được mái nhà chưa chắc giữ được người. Khoảng bốn mươi phần trăm người Hội An gốc đã dọn đi nơi khác ở và giữ nhà trong phố để cho thuê buôn bán; chỉ còn chừng một phần ba người sống trong phố cổ là dân lâu năm. Sau dịch, nhiều nhà cổ được rao bán, và có nhà hư hại vì cháy khi không còn ai ở trong đó. Rồi mỗi năm nước lại về. Nhịp lặp lớn nhất ở đây không phải một lễ hội mà là mùa lũ: phố ngập, di tích đóng cửa, phố dừng bán vé và tháo rào chắn cho dân dọn đồ lên gác — nhà cổ Hội An vốn được dựng với việc đó trong đầu, cửa tháo rời ra được. Nước rút thì phố mở lại. Một khu phố mà gần một nửa chủ nhà đã dọn đi, mỗi năm còn phải nhấc đồ đạc lên gác một lần, vậy mà hơn một nghìn mái nhà vẫn ở đúng chỗ cũ. Bạn nghĩ điều gì đang giữ chúng lại — và bạn có muốn tự mình nhìn thấy thứ đó không?

Đủ để quyết định đi hay không

Nơi này là gì

Một khu phố cổ ở hạ lưu sông Thu Bồn — cả một phường đang sống, không phải một công trình đơn lẻ

Ở đâu

Hội An, Đà Nẵng

Được ghi danh

Di sản văn hoá thế giới UNESCO (1999); di tích quốc gia đặc biệt, đợt xếp hạng đầu tiên (2009)

Mật độ di tích

1.107 công trình trong diện bảo vệ, nằm trong vùng lõi khoảng 30 ha

Xem trước tiên

Chùa Cầu — công trình còn được coi là gốc tích Nhật Bản ở Hội An, mở lại sau trùng tu từ 2024 (xác minh 2026-09-06)

Đi lại và vé

Đi bộ là chính; ô tô không vào, xe máy bị hạn chế phần lớn trong ngày. Khu phố cổ có bán vé tham quan (xác minh 2026-09-06)