Hội quán Hải Nam

Hãy hình dung bạn đang đi bộ trên Trần Phú, con đường xương sống của phố cổ Hội An, xuôi về phía Đông chừng bảy trăm mét tính từ Chùa Cầu. Bên dãy phố chẵn có một hàng rào sắt và một cổng sắt lớn, hai con lân đá đứng hai bên cửa. Bước qua đó, tiếng phố ở lại phía sau, và bạn vào một khuôn viên chạy xuyên khối phố — từ Trần Phú thông thẳng sang Phan Chu Trinh.

Nơi thần chủ là người thật

Hoa kiều bang Hải Nam dựng nơi này năm 1875, tên chữ là Quỳnh Phủ Hội Quán. Trong năm hội quán của người Hoa ở Hội An, đây là nơi không thờ một vị thần bảo hộ nào: phía trong long môn của chính điện là bài vị 108 anh linh, tức những con người có thật. Chuyện kể rằng một chiếc thuyền buôn chở 108 người gặp nạn dạt vào bờ, bị nghi là cướp biển rồi đem hành quyết. Bạn có tò mò một triều đình sẽ làm gì khi phát hiện chính quan quân của mình đã giết người đi buôn trên biển rồi về tâu đó là công diệt cướp? Đại Nam thực lục chép một vụ án vào năm 1851: vua Tự Đức nghi ngờ bản tâu công, sai bộ Binh tra xét, rồi triều đình xử chính những người của mình bằng án nặng nhất. Cũng năm 1851, Tự Đức ban sắc giải oan và cho lập miếu thờ; về sau người Hải Nam ở Hội An xin lập hội quán, lấy 108 anh linh làm thần chủ.

Điều lạ là cái bạn nhìn thấy đầu tiên lại là phần trẻ nhất. Năm 1971, tiền điện hai tầng bị hạ xuống thành nhà trệt; xà và cột đúc bằng bêtông cốt sắt, láng ciment rồi sơn đỏ giả gỗ, trơn nhẵn và gần như không có chạm khắc. Đi tiếp qua hai khoảng vườn cây cảnh, ra sân giữa tráng ciment, hai bên là nhà Đông và nhà Tây vẫn nguyên khung gỗ cũ; lễ đường phía trong để trống ba mặt, bốn hàng cột gỗ lớn kê trên đá tảng. Rồi tới long môn trong chính điện — một mảng chạm lộng có chim thú và hoa trái ẩn hiện, buông xuống hai bên như một bức riềm. Ngay sau hậu tẩm, khuôn viên mở ra một sân bóng rổ. Và những năm 1930, chính tiền điện cùng hai dãy nhà Đông – Tây này từng được dùng làm Trung Hoa công học, trường của cộng đồng người Hoa trong phố.

Hội quán chưa ngừng làm việc của nó. Một Ban Trị sự năm người điều hành từ năm 1987, trước lễ Tết vẫn quét vôi sơn phết, và lễ giỗ tiền hiền rằm tháng 6 âm lịch vẫn được tổ chức với bài văn tế đọc bằng tiếng Hải Nam. Dịp mùng 2 tháng Giêng, người Hải Nam ở Hội An và các nơi tụ về hàng ngàn người. Tục thờ 108 vị Chiêu Ứng còn đi xa hơn thế: cộng đồng gốc Hải Nam ở Nam California cũng tổ chức lễ tế cho 108 vị. Hội quán không bán vé riêng. Một tấm sắc giải oan là cách triều đình nhận sai. Còn 108 cái tên thì được giữ bằng gì, nếu không phải bằng việc hơn một thế kỷ rưỡi sau vẫn có người đứng trước bài vị và đọc văn tế bằng đúng thứ tiếng của họ?

Dòng thời gian

1. 1851được vua Tự Đức ban sắc giải oan năm 1851
2. 1875Dựng 1875
3. 1930những năm 1930
4. 1987Một Ban Trị sự năm người điều hành từ năm 1987

Đủ để quyết định đi hay không

Là gì

Hội quán của người Hoa gốc Hải Nam, vẫn đang thờ tự; tên chữ Quỳnh Phủ Hội Quán, dân trong phố còn gọi là Chùa Hải Nam

Ở đâu

10 Trần Phú, phường Hội An, thành phố Đà Nẵng; khuôn viên thông sang Phan Chu Trinh

Dựng và sửa

Dựng 1875; trùng tu lớn 1931 và 1971

Thờ ai

Bài vị 108 anh linh, được vua Tự Đức ban sắc giải oan năm 1851

Đáng xem nhất

Long môn chạm lộng trong chính điện, và bộ thờ gỗ mạ vàng chạm cảnh tam giới

Vé

Không bán vé riêng (xác minh 16/04/2026)