Chùa Ba Vàng

Hãy hình dung một ngôi chùa Một Cột, không phải giữa Hà Nội mà giữa hồ Bán Nguyệt, ở lưng chừng một ngọn núi tại Uông Bí, Quảng Ninh. Quanh nó là cả một quần thể chùa xây mới. Còn của ngôi chùa xưa trên núi này, thứ sót lại chỉ là một cây hương đá mòn chữ và vài hiện vật nữa. Đó là chùa Ba Vàng, tên chữ Hán là Bảo Quang Tự, nghĩa là "ánh sáng quý báu". Chùa nằm lưng chừng núi Thành Đẳng, một nhánh núi nối về dãy Yên Tử, và nhìn ra sông Bạch Đằng. Đây là một sơn môn của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, dòng thiền do vua Trần Nhân Tông lập. Hai chữ "Ba Vàng", theo lời giải thích của nhà chùa, là Tam Bảo: Phật, Pháp, Tăng.

Ba Vàng: chùa Một Cột trên núi và cây hương đá mòn chữ

Lớp cũ của ngôi chùa mỏng đến bất ngờ. Hồ sơ di tích của tỉnh ghi chùa có từ đầu thế kỷ XVIII, đời vua Lê Dụ Tông. Nhà chùa thì cho rằng chùa có từ thời Trần, dựa vào hoa văn gạch ngói: những viên gạch lát nền trang trí hoa bốn cánh, loại hoa văn được cho là đời Trần. Chuyện kể rằng năm 1987, một lão nông đi tìm đàn bò lạc, được báo mộng lên núi, vấp ngã rồi thấy gạch ngói cùng một tấm bia đá khắc chữ Nho. Năm 1988 chùa được dựng lại bằng gỗ, đến năm 1993 thì thành một ngôi chùa nhỏ bằng gạch. Của ngôi chùa xưa, hôm nay chỉ còn một cây hương đá khắc tên chùa và tên núi, chữ Hán đã mòn tới mức rất khó đọc, một tấm bia linh vị thiền sư, và mấy viên tảng kê chân cột.

Ngôi chùa bạn bước vào hôm nay là một công trình khác hẳn. Năm 2011 chùa khởi công xây mới với quy mô lớn, và năm 2014 thì khánh thành. Lối lên đi từ Cổng đá, nơi tượng mười vị đại đệ tử của Đức Phật ôm bình bát khất thực. Qua cổng Tam Quan Trung là gặp dòng thác nhỏ róc rách qua khe đá, rồi tới chùa Một Cột giữa hồ Bán Nguyệt, rồi cổng Tam Quan nội nhìn ra toàn cảnh Uông Bí và sông Bạch Đằng. Hai bên hành lang sân chùa là 18 tượng La Hán tạc từ đá xanh nguyên khối, dát vàng. Đại Hùng Bảo Điện có hai tầng, tám mái, trong đó tượng pháp, hoành phi, câu đối đều sơn son thiếp vàng. Ngay dịp khánh thành, một tổ chức kỷ lục đã trao cho chùa danh hiệu "ngôi chùa trên núi có chính điện lớn nhất Đông Dương".

Vậy ở một ngôi chùa phần lớn là xây mới, di sản nằm ở đâu? Bạn có tò mò một ngôi chùa trên núi thời Lê từng trông ra sao không, khi thứ còn lại chỉ là một cây hương đá gần như không đọc được chữ? Có lẽ nửa còn lại của câu trả lời nằm ở những gì vẫn đang tiếp diễn. Sau chính điện, tầng trên của Phụng Tổ Đường thờ Trúc Lâm Tam Tổ cùng tổ khai sơn Tuệ Bích Phổ Giác. Bên trái chính điện, bảo tàng giữ tấm bia đặt trên lưng rùa đá. Khách vẫn xin nước Giếng Thần mang về, giếng mà nhà chùa nói chưa bao giờ cạn. Chùa cũng đã mở lễ hội hoa cúc vài kỳ vào dịp Tết Trùng Cửu, lần đầu năm 2013. Hoa cúc được chọn vì gắn với thơ của Đệ tam tổ Huyền Quang, và lễ hội có cả trình diễn thư pháp bài thơ "Hoa cúc" của ông. Phải là chùa cổ thì mới được coi là di sản? Hay di sản là thứ người hôm nay chọn giữ lại, và cách họ giữ nó? Lên lưng chừng núi Thành Đẳng là một cách để bạn tự tìm câu trả lời.

Đủ để quyết định đi hay không

Nơi này là gì

Chùa thuộc thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, di tích cấp tỉnh từ năm 2007

Ở đâu

Lưng chừng núi Thành Đẳng, ở Uông Bí, Quảng Ninh

Có từ bao giờ

Đầu thế kỷ XVIII, đời vua Lê Dụ Tông; quần thể hiện nay xây từ 2011 đến 2014

Dấu tích chùa xưa

Cây hương đá, bia linh vị thiền sư, tảng kê chân cột

Đáng tìm xem

Chùa Một Cột trên hồ Bán Nguyệt · 18 tượng La Hán đá xanh · bia rùa đá trong bảo tàng

Vé

Không thu vé tham quan