Chợ nổi Cái Răng

Chợ nổi Cái Răng không có cửa, không có tầng, không có lối đi bộ. Chợ họp ngay trên sông Cần Thơ, một nhánh sông Hậu, trải trên một khúc sông dài hơn cây số: người bán và người mua đều ở trên ghe, trên xuồng. Mỗi chiếc ghe vừa là gian hàng vừa là nhà, neo một chỗ, chừa khoảng trống ở giữa cho ghe khác và thuyền khách len qua. Thay cho bảng hiệu là cây bẹo, cây sào treo mẫu hàng ghe đang bán, vì tiếng rao đằng nào cũng bị tiếng máy ghe át mất. "Bẹo" là tiếng Nam Bộ, nghĩa là chưng ra cho người ta thấy.

Chợ nổi Cái Răng — treo gì bán nấy

Luật của cây bẹo gói trong bốn chữ: treo gì bán nấy. Nhưng dân chợ tự đúc kết thêm ba ngoại lệ, và biết ba ngoại lệ ấy là đọc được cả khúc sông. Quần áo phơi trên sào thì treo mà không bán, vì ghe là nhà. Ghe hủ tiếu, bánh canh, cà phê thì bán mà không treo; nghề ấy quen "bẹo" bằng tiếng kèn. Còn sào treo một tấm lá lợp nhà hay một tàu lá dừa thì thứ đem bán chính là chiếc ghe. Giữa một rừng sào treo dưa, treo bắp cải, bạn có nhận ra ghe nào đang muốn bán cả mái nhà của mình không?

Người ta đến từ trước bình minh, vì phiên chợ ghe họp khi trời còn tối và đông nhất lúc sáng sớm. Cốt lõi của chợ vẫn là bán sỉ rau củ, trái cây của miệt vườn; hàng chuyền giữa hai mạn ghe bằng cách thảy và chụp, người đứng mũi ghe ném từng trái, người chèo xuồng áp mạn bắt lấy. Khách thì ăn sáng giữa sông: tô hủ tiếu nấu ngay trên ghe, chan nước lèo bốc khói rồi đưa sang cho người ngồi trên mui thuyền, vừa ăn vừa giữ tô vì sóng đánh liên tục. Đó là bữa sáng bình dân; còn mua gì khác trên thuyền thì nên hỏi giá trước khi mua. Hủ tiếu ở đây vốn không bày ra cho du khách: làng làm hủ tiếu sát bờ sông thuở trước làm cho thương hồ, những người sống trên ghe; loại sợi nhiều màu mới là thứ làm thêm cho khách. Theo lời một người bán, chợ vãn dần vào giữa buổi sáng. Ai tới vào trưa hay chiều sẽ chỉ gặp các nhà bè dịch vụ quanh chợ, không gặp phiên chợ ghe.

Văn hoá chợ nổi Cái Răng là di sản văn hoá phi vật thể quốc gia từ năm 2016, nhưng khúc sông không đứng yên. Chợ chỉ còn vài trăm ghe, thưa hơn xưa nhiều; theo lời một tài công chở khách, hồi xưa đứng trên cầu nhìn xuống thấy ghe đông nghẹt, giờ chỉ còn một phần. Nhiều người bán bỏ dần cây bẹo, lái xuồng máy áp sát thuyền khách mà chào mời. Theo lời một người bán lâu năm, giữa chợ bây giờ tìm thương hồ khó hơn tìm du khách, và có người nói gọn: càng nổi với du khách thì càng chìm với thương hồ. Ngay cái tên Cái Răng, theo cách giải thích của Vương Hồng Sển, cũng bắt đầu từ ghe: người Khmer chở cà ràng, thứ lò nấu nặn bằng đất, xuôi sông tới đậu ở khúc này để bán. Vậy nếu một ngày cây sào cuối cùng được hạ xuống, thứ còn lại trên sông sẽ là một cái chợ, hay chỉ là một cảnh để ngắm?

Đủ để quyết định đi hay không

Nơi này là gì

Chợ họp trên mặt sông, mua bán từ ghe sang xuồng; cốt lõi là bán sỉ rau củ, trái cây

Ở đâu

Sông Cần Thơ, chừng sáu, bảy cây số từ trung tâm Cần Thơ, cách cầu Cái Răng không xa

Đến lúc nào

Từ trước bình minh; đông nhất lúc sáng sớm, thưa dần trong buổi sáng

Tiêu cỡ nào

Bữa sáng trên ghe ở bậc bình dân; nên hỏi giá trước khi mua

Vào có mất tiền không

Chợ không có cổng, nhưng chỉ vào được bằng ghe, thuyền; mua vé ở quầy chính thức

Di sản

Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia từ năm 2016