Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên

Nếu cái tên Yên Tử quen với bạn, bạn đã cầm sẵn một đầu mối. Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên thuộc dòng thiền Trúc Lâm Yên Tử, và Nhà Tổ phía sau chính điện thờ Trúc Lâm tam tổ: Trần Nhân Tông, Pháp Loa, Huyền Quang. Còn hai chữ "Tây Thiên" thì bước ra từ kinh Phật, nơi chúng chỉ nước Ấn Độ. Thiền viện nằm lưng chừng núi: phía sau là núi rừng, phía trước nhìn xuống đồng bằng, và từ chân núi nhìn lên, nó thấp thoáng trong mây.

Ngôi chùa mới trên nền đá thời Trần

Ý tưởng đến từ Thiền sư Thích Thanh Từ, Viện trưởng Thiền viện Trúc Lâm Đà Lạt, sau khi chính quyền địa phương vào tận Đà Lạt đề nghị dựng một thiền viện ở Tây Thiên, với mong muốn khôi phục Thiền tông đời Trần. Người trực tiếp khảo sát, chọn nền và điều hành xây dựng là Thích Kiến Nguyệt. Theo lời những người dựng chùa, lần khảo sát đầu không thấy nền chùa cũ nên nhóm định xây ở chỗ thấp, bằng phẳng; Thiền sư dặn khôi phục chốn Tổ thì phải xây trên nền chùa cũ. Lần sau, có người địa phương dẫn đường, nhóm phát quang, vượt khe suối cạn mới gặp nền Thiên Ân Thiền Tự vẫn còn kè đá. Ngày đặt đá năm 2004, Phật tử địa phương gánh từng đôi nước từ chân núi lên nấu ăn đãi khách — khuôn viên khi ấy chỉ có một giếng cạn cũ và một mạch nước nhỏ. Về sau, thiền viện dẫn nước từ đầu nguồn suối, vượt ba ngọn núi về.

Vậy một ngôi chùa khánh thành cuối năm 2005 thì có gì là di sản? Câu trả lời nằm dưới nền. Khảo cổ khu Đền Thõng xác định dấu tích kiến trúc Phật giáo thời Trần, di vật kéo dài tới thời Nguyễn; ngôi chùa cổ có thể đã đổ nát từ thời Lê sơ, được dựng nhỏ lại, xây lại, rồi thành phế tích. Theo quan điểm của người khởi xướng, Tây Thiên là nơi Phật giáo có mặt sớm ở Việt Nam; giới nghiên cứu nói điều đó chưa được chứng minh, và điều chắc chắn là từ thời Trần, nơi đây đã là một trung tâm Phật giáo lớn của Đại Việt. Khu di tích Tây Thiên – Tam Đảo bao quanh được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt năm 2015; còn bản thân thiền viện là công trình xây mới.

Người xây chủ trương thiền viện mang dấu ấn thời đại mình, không sao chép chùa cổ thế kỷ 16–17, nhưng giữ nét chùa truyền thống Việt. Leo nhiều bậc đá lên cổng tam quan, bạn gặp đôi câu đối do thợ đá Ninh Bình làm: "Tây Thiên tổ ấn khơi nguồn Phật; Vĩnh Phúc thiền tông thắp sáng tâm". Chính điện Đại Hùng Bửu Điện cao 17 m đứng giữa trên bốn trụ lớn, lầu chuông và lầu trống hai bên. Tượng Phật, Bồ Tát và Tổ tạc bằng đá sa thạch — người xây chọn khác Yên Tử, nơi tượng bằng đồng. Đại hồng chung nặng 2 tấn đúc ở Huế; trống tang liền làm từ một khúc gỗ mít rừng Gia Lai. Mộc chạm Hà Tây và Đồng Kỵ, đá Ninh Bình và Thanh Hoá, thợ mái Hà Nội, Nam Định, Bắc Ninh cùng góp tay. Không phải ai cũng thấy nó hài hoà: một bài trên tạp chí Kiến trúc năm 2005 nhận xét rằng nhìn từ chân núi, thiền viện đồ sộ, "án" hơn là ẩn mình trong thiên nhiên như chùa Việt truyền thống. Nhưng nơi này không chỉ để ngắm — đây là trung tâm tu học, và nhiều gia đình Hà Nội gửi con lên dự khóa tu.

Đủ để quyết định đi hay không

Nơi này là gì

Thiền viện dòng Trúc Lâm Yên Tử, trung tâm tu học

Ở đâu

Sườn núi Tam Đảo, xã Đại Đình, tỉnh Phú Thọ

Dựng khi nào

Đặt đá năm 2004, khánh thành cuối năm 2005, trên nền chùa Thiên Ân Thiền Tự

Lớp cũ nhất

Dấu tích kiến trúc Phật giáo thời Trần

Đáng xem

Tượng đá sa thạch, đại hồng chung đúc ở Huế, trống gỗ mít rừng Gia Lai, Nhà Tổ thờ Trúc Lâm tam tổ

Nằm trong

Khu di tích Tây Thiên – Tam Đảo, di tích quốc gia đặc biệt (2015)