Nhà thờ chính tòa Đức Bà Sài Gòn

Hãy hình dung một nhà thờ đứng giữa quảng trường mà không có tường rào nào bao quanh — không cổng, không hàng rào, không khoảnh sân riêng để giữ thành phố ở ngoài. Bạn đi trọn một vòng quanh nó được, nhìn thấy nó từ mọi hướng, và nó cũng nhìn lại bạn từ đầu mấy con đường. Cái tên bạn quen từ nhỏ, Nhà thờ Đức Bà, thật ra mới có từ năm 1959, sau khi tượng Đức Mẹ Hòa Bình được dựng trước sân. Trước đó nơi này gọi là Nhà thờ Sài Gòn. Tên quen thuộc nhất của công trình trẻ hơn chính công trình gần tám mươi năm.

Một nhà thờ chưa bao giờ làm xong

Viên đá đầu tiên được đặt ngày 7/10/1877, do Giám mục Isidore Colombert, và nhà thờ khánh thành đúng lễ Phục Sinh, ngày 11/4/1880. Tường xây bằng gạch và để trần, không tô trát — mặt gạch mộc bạn thấy hôm nay chính là bề mặt hoàn thiện, không phải phần còn dang dở. Còn hai chóp tháp nhọn làm nên bóng dáng quen thuộc ấy thì không có trong thiết kế ban đầu: chúng được thêm vào năm 1895, mười lăm năm sau ngày khánh thành. Giữa hai tháp là bộ máy đồng hồ chế tạo tại Thụy Sĩ năm 1887.

Sáu quả chuông đồng được đưa sang năm 1879, do nhà đúc Bollée của Pháp — một xưởng đã làm nghề từ năm 1715 — nghĩa là chúng ra lò khi nhà thờ quanh chúng còn đang xây dở. Mỗi quả mang tên một nốt nhạc: Sol, La, Si, Đô, Rê, Mi; quả lớn nhất là một trong ba quả to nhất mà xưởng Bollée từng đúc vào cuối thế kỷ 19. Rồi tháng 12 năm 2022, một dàn carillon 25 chuông của hãng Perrot được lắp — không phải trên tháp, mà trên khung gỗ sồi đặt ngay phía trước nhà thờ, điều khiển được bằng bàn phím, trong đó chín quả đồng thời hợp thành một bộ chuông đổ. Hai bộ chuông, cách nhau gần một thế kỷ rưỡi, ở cùng một chỗ.

Bạn có tò mò một công trình như thế thì hôm nay còn làm việc gì mỗi ngày không? Đây vẫn là nhà thờ chính tòa đang vận hành của Tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh: có lễ mỗi ngày vào sáng sớm và cuối chiều, giải tội sau lễ, hai tối trong tuần có chầu Thánh Thể, và Chúa nhật có một lễ bằng tiếng Anh — tất cả vẫn diễn ra giữa một đợt đại trùng tu chưa kết thúc. Nghĩa là muốn vào bên trong, bạn vào với tư cách người dự lễ chứ không phải khách tham quan; ngoài giờ lễ, phần thuộc về bạn là mặt gạch, tượng Đức Mẹ và quảng trường. Kỳ lạ là công trình được chụp ảnh nhiều nhất thành phố lại chưa được xếp hạng di tích ở cấp nào, mới chỉ nằm trong danh mục kiểm kê. Thứ giữ nó sống không phải một tấm bằng, mà là việc sáng nào cũng có người đến. Một nơi được thêm tháp sau mười lăm năm, thêm tên sau tám mươi năm, thêm một dàn chuông sau gần một thế kỷ rưỡi — vậy đến lúc nào mới gọi là xong?

Dòng thời gian

1. 1715một xưởng đã làm nghề từ năm 1715
2. 1879Sáu quả chuông đồng được đưa sang năm 1879
3. 1887đồng hồ Thụy Sĩ 1887
4. 1895hai chóp tháp thêm năm 1895
5. 19596 m (1959)
6. 2022tháng 12 năm 2022

Đủ để quyết định đi hay không

Là gì

Nhà thờ chính tòa của Tổng giáo phận TP.HCM, đồng thời là tiểu vương cung thánh đường (nâng hạng 13/11/1962)

Xây dựng

Đặt viên đá đầu 7/10/1877, khánh thành 11/4/1880; hai chóp tháp thêm năm 1895

Ở đâu

01 Công xã Paris, phường Sài Gòn, Thành phố Hồ Chí Minh

Đáng nhìn kỹ

Mặt gạch để trần, đồng hồ Thụy Sĩ 1887, tượng Đức Mẹ Hòa Bình cao 4,6 m (1959), dàn carillon 25 chuông trước sân (2022)

Giờ lễ

Thứ Hai–thứ Bảy 05:30 và 17:30; Chúa nhật 05:30, 08:00, 09:30 (tiếng Anh), 16:00, 17:30, 19:00 (xác minh 31/08/2026)

Vào bên trong

Theo tư cách người dự lễ; công trình đang trong đợt đại trùng tu (xác minh 31/08/2026)