Làng gốm Thanh Hà

Hãy hình dung những mái ngói nâu đỏ xếp lớp của phố cổ Hội An — hình ảnh gần như ai cũng từng thấy qua ảnh. Bây giờ đi ngược lên phía tây chừng hai, ba cây số, dọc bờ sông Thu Bồn. Bạn tới một làng thấp bên nước, và gạch với ngói dựng nên phố cổ ấy được chép lại là phần lớn ra lò ở đây. Nơi này không có gì nguy nga. Chỉ có đất, nước sông, lửa củi và những bàn xoay quay đều.

Làng gốm Thanh Hà: nơi mái ngói phố cổ ra lò

Làng hình thành khoảng đầu thế kỷ XVI, khi thợ thủ công từ Thanh Hoá, Nghệ An vào lập nghiệp bên sông; đến nay quen được gọi là nghề hơn năm trăm năm. Triều Nguyễn từng ghi gốm Thanh Hà vào phần thổ sản Quảng Nam của bộ địa chí Đại Nam nhất thống chí. Rồi Hội An mất vai trò thương cảng, đồ nhựa và đồ kim loại lên ngôi, nghề tắt dần. Năm 2001, cả làng chỉ còn tám cơ sở còn làm gốm.

Bạn có tò mò một nghề suýt mất thì sống lại bằng cách nào không? Ở đây, câu trả lời quay ngay trước mặt khách. Bàn xoay Thanh Hà chạy theo cặp — một người ngồi chuốt, một người đứng nhồi đất và đạp bàn; không khuôn, không men, đồ ra lò củi giữ nguyên màu nâu đỏ của đất. Thợ vẫn làm nồi, hũ, chum vại, bình vôi và ngói âm dương như xưa, bên cạnh là tượng, đèn, phù điêu, mười hai con giáp và những "con thổi" — tò he bằng đất nung thổi ra tiếng. Giáp Tết, các lò nặn linh vật của năm mới: Tết Bính Ngọ 2026, nghệ nhân Nguyễn Viết Lâm nặn ngựa đất.

Năm 2019, nghề gốm Thanh Hà được đưa vào danh mục di sản văn hoá phi vật thể quốc gia, ở loại hình nghề thủ công truyền thống — thứ được công nhận không phải một toà nhà, mà một cách làm còn người làm. Và nó còn làm thật: tháng cuối năm 2025, nghệ nhân Lê Văn Nhật giao hơn sáu trăm sản phẩm cho các cửa hàng lưu niệm ở Hội An; sau trận lũ cuối tháng 10 năm ấy, các hộ dọn xưởng, phơi lại đất, sửa lò rồi nhóm lửa cho kịp hàng Tết. Phần đông người bước vào làng bây giờ là khách nước ngoài. Một nghề mà hai mươi mấy năm trước gần như không còn ai theo, hôm nay nuôi lại chính cái làng sinh ra nó — bạn có muốn đứng cạnh một bàn xoay để xem việc đó diễn ra thế nào không?

Đủ để quyết định đi hay không

Đây là gì

Làng gốm truyền thống vẫn đang sản xuất, bên sông Thu Bồn

Có từ bao giờ

Khoảng đầu thế kỷ XVI; nay gọi là nghề hơn 500 năm

Ở đâu

Nam Diêu, Đà Nẵng — cách phố cổ Hội An chừng 2–3 km về phía tây

Đáng xem nhất

Thợ chuốt gốm trên bàn xoay đôi; khu miếu tổ nghề Nam Diêu; công viên – bảo tàng đất nung ngay trong làng

Vào cửa

Có bán vé ở lối vào làng; vé gồm cả phần tự thử chuốt gốm và một con thổi mang về. Công viên đất nung bán vé riêng

Nhịp

Điểm ban ngày, mở quanh năm; bận rộn nhất vào quãng giáp Tết