Chợ Bến Thành

Hình dung một khối nhà mái thấp nằm giữa trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, bốn phía mở ra bốn cửa lớn. Bên trong không có hiện vật trong tủ kính. Bên trong là trên dưới một nghìn rưỡi sạp hàng đang bán, chen nhau trên hơn mười ba nghìn mét vuông. Cái tên của nó quen tới mức cả phường bao quanh cũng mang tên đó: Bến Thành. Và từ cuối năm 2024, nó là di tích.

Chợ trước, di tích sau

Bốn cửa chính, mười hai cửa phụ — mười sáu đường vào cho một mặt bằng. Nghe như chi tiết kiến trúc, cho tới lúc bạn vào nhầm. Cửa Nam dẫn vào vải vóc và hàng khô. Cửa Bắc là hoa tươi, trái cây, thực phẩm tươi sống và khu ăn uống. Cửa Đông là mỹ phẩm, bánh kẹo. Cửa Tây là giày dép, đồ thủ công, đồ lưu niệm. Chọn sai một cửa thì bạn đi hết chiều dài chợ mới tới được thứ mình cần.

Đây là chợ chứ không phải phố, nghĩa là nó có tường và có giờ đóng thật. Khu tươi sống và ăn uống dậy từ rạng sáng, sớm hơn hẳn khu vải vóc, giày dép và lưu niệm. Đến muộn, bạn không gặp một con phố vẫn sáng đèn — bạn gặp cửa đã khoá. Nhưng buổi tối nơi này không tắt, nó chỉ dịch ra ngoài trời: chợ đêm họp trên hai đường bên hông, Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh, do chính ban quản lý chợ đứng ra dựng gian hàng. Cùng một cái chợ, hai không gian. Người đi buổi tối mà cứ tìm cửa vào nhà lồng thì rất dễ hụt.

Toà nhà đứng đó từ những năm 1912–1914, nhưng phải tới cuối năm 2024 mới được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố: hơn một trăm mười năm làm chợ trước khi được gọi là di sản. Và việc đầu tiên tư cách ấy làm là biến một nước sơn thành chuyện phải xin phép — sơn sửa phải được đơn vị quản lý chấp thuận, đường nét và hoạ tiết phải giữ nguyên. Đợt chỉnh trang đầu năm 2026, kịp trước Tết Bính Ngọ, cho thấy ranh giới đó nằm ở đâu. Thân chợ phải sơn theo hiện trạng, và đầu năm 2026, diện mạo mới còn đang được xem xét lại; đơn vị tài trợ thừa nhận không xác định được màu gốc của mái nên chọn theo hiện trạng và theo những mái nhà cùng thời trên đường Lê Lợi. Bạn có sẵn một màu trong đầu cho nơi này không? Trong một khảo sát nhanh sau đợt sơn, 65% trong hơn bảy nghìn sáu trăm người trả lời nói màu mới làm họ hụt hẫng vì khác với ký ức quen thuộc.

Đủ để quyết định đi hay không

Nơi này là gì

Một cái chợ đang hoạt động, đồng thời là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố

Ở đâu

Cửa Nam quay ra đường Lê Lợi, phường Bến Thành, Thành phố Hồ Chí Minh

Vào cửa nào

4 cửa chính và 12 cửa phụ, mỗi hướng dẫn vào một nhóm hàng khác nhau

Đến lúc nào

Sáng sớm nếu muốn thấy khu tươi sống và ăn uống; nhà lồng đóng rồi thì chợ đêm mới họp ngoài trời